คู่มือวานิลลา
วานิลลาปลูกที่ไหน และปลูกในไทยได้ไหม
กล้วยไม้เลื้อยจากเม็กซิโก ที่วันนี้ปลูกกันทั่วเขตร้อน และอีกไม่นานในแปลงของเรากลางกรุงเทพฯ
วานิลลาเติบโตในเขตร้อนชื้น ราวภายใน 20 องศาจากเส้นศูนย์สูตร ถิ่นกำเนิดอยู่ที่เม็กซิโกและอเมริกากลาง แต่ทุกวันนี้มาดากัสการ์ปลูกมากที่สุด ราว 42 % ของผลผลิตโลกในปี 2023 (พ.ศ. 2566) ตามด้วยอินโดนีเซีย (ราว 24 %) เม็กซิโกและปาปัวนิวกินี (ราว 7 % เท่ากัน) และจีน (ราว 6 %) ตามข้อมูลของ FAO ประเทศไทยก็ปลูกวานิลลาได้ เพราะอยู่ในแนวเขตเดียวกัน แต่ยังปลูกกันน้อยมาก
ในหน้านี้
ประเทศที่ปลูกวานิลลา
Vanilla planifolia มีถิ่นกำเนิดในป่าของเม็กซิโกและอเมริกากลาง ชาวโตโตแนก (Totonac) ในรัฐเวรากรุซปัจจุบันปลูกวานิลลามานานก่อนที่จะไปถึงยุโรป เรือของสเปนนำวานิลลาข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกในศตวรรษที่ 16 และในศตวรรษที่ 19 ชาวฝรั่งเศสนำไปปลูกที่เกาะเรอูนียง แล้วจากที่นั่นต่อไปยังมาดากัสการ์และคอโมโรส
| ประเทศ | สัดส่วนของผลผลิตโลก |
|---|---|
| มาดากัสการ์ | ราว 42 % |
| อินโดนีเซีย | ราว 24 % |
| เม็กซิโก | ราว 7 % |
| ปาปัวนิวกินี | ราว 7 % |
| จีน | ราว 6 % |
ห้าประเทศนี้รวมกันปลูกวานิลลามากกว่าสี่ในห้าของโลก มาดากัสการ์เป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดมานานกว่าสิบปี ฤดูที่ผลผลิตไม่ดีที่นั่นเพียงฤดูเดียว จึงทำให้ราคาวานิลลาขยับไปทั่วโลก
ที่มาของตัวเลข: ข้อมูลการผลิตปี 2023 ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ตามที่สรุปไว้ในนิตยสาร Choices ของสมาคม Agricultural & Applied Economics Association
ต้นวานิลลาต้องการสภาพอากาศแบบใด
วานิลลาเป็นกล้วยไม้เขตร้อนที่เลื้อยเกาะต้นไม้หรือเสาในที่ร่ม และต้องการ:
- อากาศอบอุ่นตลอดปี ราว 21–32 °C และไม่มีน้ำค้างแข็ง
- ฝนราว 1,500–3,000 มม. ต่อปี กระจายเกือบทั้งปี
- ช่วงแล้งสั้น ๆ ราว 1–3 เดือน ซึ่งกระตุ้นให้ต้นออกดอก
- แสงรำไรจากต้นไม้ที่สูงกว่าหรือตาข่ายพรางแสง แดดจัดทำให้ใบไหม้
- ดินร่วนซุย ระบายน้ำดี มีอินทรียวัตถุสูง รากอยู่ตื้นและเน่าได้ง่ายหากน้ำขัง
นอกเม็กซิโกและอเมริกากลาง วานิลลายังต้องพึ่งคน เพราะไม่มีแมลงที่ผสมเกสรให้ได้อย่างสม่ำเสมอ ผู้ปลูกจึงต้องผสมเกสรทุกดอกด้วยมือ ในเช้าเดียวที่ดอกบาน
ปลูกวานิลลาในประเทศไทยได้ไหม
ได้ ประเทศไทยอยู่ในแนวที่วานิลลาเติบโตได้ กรุงเทพฯ อยู่ที่ละติจูดราว 13.7° เหนือ ร้อนและชื้นเกือบทั้งปี และหน้าแล้งช่วงธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ก็ให้ช่วงแล้งที่ต้นวานิลลาต้องการก่อนออกดอก
แต่วานิลลายังเป็นพืชที่หายากในไทย แปลงที่รู้จักกันมากที่สุดอยู่บนพื้นที่สูงทางภาคเหนือ ซึ่งมูลนิธิโครงการหลวงปลูก Vanilla planifolia ในโรงเรือนที่สถานีเกษตรหลวงขุนวาง จังหวัดเชียงใหม่ และนักวิจัยไทยได้ตีพิมพ์งานวิจัยเรื่องการปลูกและการบ่มฝักจากที่นั่น รวมถึงระยะเวลาบ่มที่ให้วานิลลินมากที่สุด
ฟาร์มของเราจะเป็นการทดลองอีกแบบ คือแปลงเล็ก ๆ ของครอบครัวกลางกรุงเทพฯ พาดเถาไปตามลวดให้ดอกอยู่ระดับอก และผสมเกสรทุกดอกด้วยมือในฤดูดอก หน้าฟาร์มเล่าไว้ทุกขั้นตอนว่าจะทำอย่างไร
คำถาม
ประเทศไหนผลิตวานิลลามากที่สุด
มาดากัสการ์ ปลูกราว 42 % ของวานิลลาโลกในปี 2023 เกือบสองเท่าของอินโดนีเซียซึ่งเป็นอันดับสอง
วานิลลามีถิ่นกำเนิดที่ไหน
เม็กซิโกและอเมริกากลาง Vanilla planifolia ขึ้นเองตามธรรมชาติที่นั่น และชาวโตโตแนกในรัฐเวรากรุซปัจจุบันปลูกมานานก่อนที่วานิลลาจะไปถึงยุโรป
มีวานิลลาไทยไหม
มี แต่น้อยมาก วานิลลาปลูกที่สถานีของมูลนิธิโครงการหลวงในจังหวัดเชียงใหม่ และในฟาร์มเอกชนเล็ก ๆ อีกไม่กี่แห่ง ส่วนฟาร์มของเราในกรุงเทพฯ ยังอยู่ระหว่างการสร้าง
ปลูกต้นวนิลาที่บ้านได้ไหม
ได้ ถ้าบ้านอยู่ในเขตร้อนอย่างประเทศไทย ใช้กิ่งปักชำยาว 60–100 ซม. มีหลักให้เลื้อย แสงรำไร และดินที่ระบายน้ำดี แต่ต้องรอราว 18 เดือนขึ้นไปกว่าจะออกดอก และต้องผสมเกสรเองด้วยมือ
ตอนที่ 1 กำลังวาดอยู่
ร่วมออกเดินทาง
รับตอนแรกทันทีที่ออกอากาศ อ่านบันทึกจากฟาร์มของวานิลลินเดือนละครั้ง และได้สิทธิ์เลือกน้ำตาลวานิลลาขวดแรกก่อนใคร
ส่งเดือนละหนึ่งฉบับ ยกเลิกได้ทุกเมื่อ เราจะส่งอีเมลพร้อมลิงก์ไปให้ก่อน และคุณจะอยู่ในรายชื่อเมื่อกดลิงก์นั้นเพื่อยืนยันเท่านั้น อ่าน นโยบายความเป็นส่วนตัว