ดอกวานิลลา

ดอกวานิลลาคือดอกของ Vanilla planifolia กล้วยไม้เลื้อยชนิดหนึ่ง มีสีเหลืองอมเขียวอ่อน ผิวมันคล้ายขี้ผึ้ง กว้างราว 5 ซม. และบานเพียงเช้าเดียว ตัวดอกเองไม่มีกลิ่นวานิลลา หากได้รับการผสมเกสรในเช้านั้น ดอกจะกลายเป็นฝักสีเขียวที่ใช้เวลาราว 9 เดือนกว่าจะแก่ แล้วจึงนำไปบ่มเป็นฝักวานิลลา

กล้วยไม้วานิลลาหน้าตาเป็นอย่างไร

วานิลลาเป็นไม้เถา ลำต้นสีเขียวเลื้อยเกาะต้นไม้หรือเสาด้วยรากอากาศ ใบหนาอวบน้ำขึ้นทีละใบตามลำต้น ในธรรมชาติ เถาหนึ่งเลื้อยขึ้นไปได้หลายเมตร

ดอกออกเป็นช่อ และทยอยบานทีละไม่กี่ดอกตลอดหลายสัปดาห์ แต่ละดอกบานเพียงเช้าเดียว ประกอบด้วยกลีบเลี้ยงสามกลีบ กลีบดอกสองกลีบ และกลีบปากรูปหลอด ทั้งหมดเป็นสีเหลืองอมเขียวอ่อน

ทำไมวานิลลาต้องผสมเกสรด้วยมือ

ภายในดอกมีเยื่อบาง ๆ ที่เรียกว่า rostellum กั้นเรณูไม่ให้ถึงส่วนที่รับเกสร ในถิ่นกำเนิดที่เม็กซิโก มีแมลงไม่กี่ชนิดที่ผ่านเยื่อนี้ไปได้ แต่ก็ไม่บ่อยนัก ในที่อื่น ๆ แทบไม่มีดอกไหนกลายเป็นฝักได้เอง

ในปี ค.ศ. 1841 เอ็ดมง อัลบิอุส เด็กชายวัย 12 ปีที่ตกเป็นทาสบนเกาะเรอูนียง ค้นพบวิธีทำด้วยมืออย่างรวดเร็ว คือใช้ไม้เล็ก ๆ งัดเยื่อนั้นขึ้น แล้วใช้นิ้วโป้งกดสองส่วนให้แตะกัน ผู้ปลูกยังใช้วิธีของเขากับดอกทุกดอก รวมถึงในฟาร์มของเรา ซึ่งดอกบานช่วงเมษายนถึงต้นมิถุนายน

ปลูกต้นวานิลลาที่บ้านได้ไหม

ได้ ปลูกเป็นไม้ในบ้านหรือในโรงเรือนได้ แต่ต้องอดทนกว่าจะได้เห็นดอก ต้นวานิลลาต้องการ

• ความอบอุ่น ราว 20–30 °C ไม่ชอบอากาศเย็น
• ความชื้น ยิ่งมากยิ่งดี ห้องน้ำ โรงเรือน หรือเครื่องเพิ่มความชื้นช่วยได้
• แสงสว่างแต่ไม่โดนแดดตรง ไม่ควรโดนแดดจัดตอนเที่ยง
• สิ่งให้เลื้อยเกาะ เช่น หลักมอส เสา หรือระแนง
• วัสดุปลูกกล้วยไม้ที่โปร่ง ชื้นเล็กน้อยเสมอ แต่ไม่แฉะ

ในประเทศไทยซึ่งอากาศร้อนชื้นอยู่แล้ว ปลูกนอกบ้านใต้ร่มรำไรได้ แต่ควรกันฝนหนักและระวังน้ำขัง โดยทั่วไป เถาต้องยาวและมีอายุหลายปีก่อนจะออกดอก เมื่อดอกบาน ให้ผสมเกสรด้วยมือในเช้าวันที่ดอกบาน

คำถาม

ดอกวานิลลามีกลิ่นวานิลลาไหม

ไม่มี ดอกมีกลิ่นอ่อน ๆ เท่านั้น กลิ่นวานิลลาเกิดขึ้นในฝักระหว่างการบ่มหลายเดือน

ดอกวานิลลาบานนานแค่ไหน

ราวหนึ่งวัน บานตอนเช้าและหุบภายในบ่าย จึงต้องผสมเกสรภายในไม่กี่ชั่วโมง

ต้นวานิลลาใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะออกดอก

กิ่งพันธุ์จากต้นแม่ที่โตเต็มที่ออกดอกได้ในราว 18 เดือนหากสภาพเหมาะสม ต้นอ่อนและต้นที่ปลูกในบ้านมักใช้เวลาหลายปี

คู่มือวานิลลาทั้งหมด